De Nederlandse industrie kende in april de sterkste groei in bijna twee jaar, met de Nevi Inkoopmanagersindex die steeg van 52,0 naar 54,4. Deze groei werd vooral gedreven door bedrijven die uit voorzorg extra voorraden aanleggen vanwege verstoringen in internationale toeleveringsketens. De onrust in het Midden-Oosten en investeringen in de technologiesector, met name rond kunstmatige intelligentie, speelden hierbij een grote rol. De vraag is nu of deze groei een tijdelijk effect is of het begin van een duurzaam herstel.

De Nederlandse industrie liet in april een opmerkelijke opleving zien. De Nevi Inkoopmanagersindex, die maandelijks de gezondheid van de industrie meet op basis van factoren zoals het aantal binnengekomen orders, levertijden en voorraden van ingekochte materialen, steeg naar 54,4. Dat is het hoogste niveau sinds de zomer van 2022. Deze stijging komt vooral doordat bedrijven massaal hamsteren. Ze kopen meer onderdelen en grondstoffen in en verhogen hun productie om zich te beschermen tegen mogelijke verdere verstoringen.

Dit hamstergedrag is het directe gevolg van aanhoudende verstoringen in internationale toeleveringsketens, veroorzaakt door geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten. Met name de sluiting van de Straat van Hormuz, een cruciale doorvoerroute voor olie en andere grondstoffen, heeft geleid tot de ernstigste ontregeling van toeleveringsketens in bijna vier jaar tijd. Dit gebied is een belangrijke exporteur van olie, gas, aluminium en chemische producten zoals kunstmest en kunststoffen.

Door de beperkingen in de aanvoer lopen levertijden op en zijn de prijzen van grondstoffen flink gestegen. Kunststoffen bijvoorbeeld zijn sinds het begin van het conflict tientallen procenten duurder geworden. Daarnaast heeft het stilvallen van olie- en gasexporten ertoe geleid dat chemische fabrieken in Oost-Azië, die afhankelijk zijn van deze grondstoffen, tijdelijk dicht moesten.

Dit heeft wereldwijd de beschikbaarheid van grondstoffen verminderd en bedrijven gedwongen om hun inkopen te vergroten om tekorten te voorkomen.

In Nederland profiteerden vooral de chemiesector en producenten van basismetalen van deze situatie. Chemiebedrijven zoals AkzoNobel wisten hun marges te verbeteren door de hogere verkoopprijzen door te berekenen aan klanten. Ook andere chemiebedrijven zagen vanaf maart een sterke toename in de vraag naar hun producten. In de basismetaalindustrie versterkten Europese beleidsmaatregelen het prijseffect. Zo heeft het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), een Europese invoerheffing op CO2-intensieve materialen waaronder staal, de importkosten verhoogd. Dit beleid beschermt Europese producenten en heeft geleid tot hogere prijzen en verbeterde winstmarges in die sector.

Naast de hamstergedreven groei profiteerde de Nederlandse industrie ook van investeringen in de technologiesector. Vooral chipfabrikanten die datacenters uitbreiden, zorgden voor extra stimulans. ASML, de Nederlandse fabrikant van chipmachines, zag de vraag naar haar producten voor AI-toepassingen en datacenters stijgen. Dit had niet alleen een positief effect op ASML zelf, maar ook op honderden toeleveranciers in de hightechindustrie, wat een bredere impuls gaf aan de Nederlandse industriële productie.

Ondanks de positieve groeicijfers blijft het ondernemerssentiment voorzichtig. De verwachtingen voor de productie op de middellange termijn verbeterden nauwelijks. Dit wijst op terughoudendheid binnen de industrie, vooral door de aanhoudende geopolitieke onzekerheid, volatiele energiemarkten en de stijgende rente. Ook de zwakke situatie in de Duitse industrie is een zorgpunt. Duitsland is de belangrijkste exportmarkt voor Nederland en kampt met druk op de auto-industrie door internationale concurrentie en hogere kosten. Tegelijkertijd groeit in Duitsland de defensieproductie, wat kansen biedt voor Nederlandse toeleveranciers.

Experts waarschuwen dat de huidige verstoringen en het hamstergedrag waarschijnlijk tijdelijk zijn. Zodra de situatie in het Midden-Oosten stabiliseert en de Straat van Hormuz weer open gaat, zal de extra vraag door hamsteren waarschijnlijk afnemen. Dan zal duidelijk worden hoe robuust de onderliggende vraag naar Nederlandse industriële producten daadwerkelijk is. Tot die tijd blijft het herstel kwetsbaar door de aanhoudende internationale spanningen en de hogere kostendruk.

De komende maanden zal de Nevi Inkoopmanagersindex een belangrijke indicator zijn om te volgen. Die zal laten zien of de groei van april een incidentele piek was of het begin van een duurzamer herstel. Daarnaast blijven de ontwikkelingen rond de geopolitieke situatie in het Midden-Oosten en de economische situatie in Duitsland cruciaal voor de vooruitzichten van de Nederlandse industrie.

De volgende publicatie van de Nevi Inkoopmanagersindex wordt dan ook met spanning verwacht. Die zal bepalen of de sterke groei van april een tijdelijke uitschieter blijft of dat de Nederlandse industrie daadwerkelijk op weg is naar een stabieler herstel ondanks de aanhoudende geopolitieke en economische uitdagingen. Oorspronkelijk gerapporteerd door NOS.